Nghề luật sư được gọi là một "nghề cao quý" không phải vì thu nhập mà vì các trách nhiệm đặc biệt. Luật sư không chỉ là người cung cấp dịch vụ mà còn là người được khách hàng tin tưởng giao những vấn đề quan trọng nhất của cuộc đời. Trách nhiệm nghề nghiệp của luật sư bao gồm nhiều khía cạnh, được quy định bởi pháp luật và đạo đức nghề nghiệp.
Trách nhiệm chuyên môn
Luật sư có nghĩa vụ duy trì trình độ chuyên môn cao trong suốt sự nghiệp. Điều này bao gồm: liên tục cập nhật pháp luật mới ban hành; theo dõi các án lệ và bản án quan trọng; tham gia đào tạo nghiệp vụ định kỳ; chuyên sâu trong lĩnh vực hành nghề; sử dụng các công cụ hiện đại để tra cứu, phân tích. Luật Luật sư 2006 quy định luật sư phải tham gia bồi dưỡng chuyên môn hàng năm (thường 8-16 giờ/năm) - là điều kiện để gia hạn chứng chỉ hành nghề. Hãng luật uy tín cũng đầu tư mạnh vào đào tạo nội bộ. Khách hàng có quyền kỳ vọng luật sư của mình có kiến thức chuyên môn cập nhật để cung cấp tư vấn chất lượng.
Trách nhiệm tận tâm
Luật sư phải làm việc với sự tận tâm cao nhất vì lợi ích của khách hàng. Cụ thể: dành thời gian cần thiết cho vụ việc, không "qua loa cho xong"; nghiên cứu pháp luật kỹ trước khi tư vấn; chuẩn bị các tài liệu pháp lý đầy đủ; tham gia các phiên toà, cuộc họp theo lịch; phản hồi nhanh các câu hỏi của khách hàng; cảnh báo các rủi ro pháp lý kịp thời. Tận tâm không có nghĩa là làm mọi yêu cầu của khách hàng - luật sư có quyền và nghĩa vụ tư vấn ngược lại khi khách hàng có quyết định sai. Tận tâm thực sự là làm những gì tốt nhất cho lợi ích lâu dài của khách hàng, kể cả khi điều đó không phải là điều khách hàng muốn nghe ngay lập tức.
Trách nhiệm trung thực
Trung thực là nền tảng đạo đức của nghề luật. Luật sư có nghĩa vụ: nói thật về khả năng thành công của vụ việc (không phóng đại); thông báo các tin xấu kịp thời, không che giấu; báo phí dịch vụ minh bạch, không có phí ẩn; thừa nhận sai lầm khi có; cung cấp thông tin chính xác về kinh nghiệm và chuyên môn của mình; không tạo dựng chứng cứ giả. Luật sư đạo đức sẽ trung thực ngay cả khi điều đó có nghĩa là mất khách hàng - ví dụ: tư vấn khách hàng không nên kiện vì xác suất thắng thấp, hoặc tự nguyện trả lại tiền phí khi không hoàn thành công việc đúng cam kết. Đây là dấu hiệu của luật sư xứng đáng được tin cậy.
Trách nhiệm tránh xung đột lợi ích
Xung đột lợi ích (conflict of interest) là tình huống mà luật sư có nhiều lợi ích đối nghịch nhau, ảnh hưởng đến khả năng phục vụ khách hàng. Các trường hợp phổ biến: đại diện cho cả hai bên đối lập trong cùng vụ việc; luật sư trước đây đại diện cho đối phương của vụ việc hiện tại; luật sư có quan hệ cá nhân với một bên trong vụ việc; luật sư có lợi ích tài chính trong kết quả vụ việc. Nguyên tắc: luật sư phải tránh xung đột lợi ích; nếu có xung đột phải tiết lộ với khách hàng; phải xin sự đồng ý bằng văn bản nếu vẫn muốn tiếp tục; trường hợp nghiêm trọng phải từ chối nhận vụ. Vi phạm có thể dẫn đến mất giấy phép hành nghề và trách nhiệm dân sự lớn.
Trách nhiệm với xã hội
Ngoài trách nhiệm với khách hàng, luật sư còn có trách nhiệm rộng hơn với xã hội. Tuân thủ pháp luật trong hành nghề - không sử dụng các "thủ thuật" bất hợp pháp dù khách hàng yêu cầu. Tôn trọng cơ quan tư pháp - không có hành vi xúc phạm thẩm phán, đối phương. Đóng góp vào việc hoàn thiện pháp luật - tham gia góp ý các dự thảo luật, viết bài nghiên cứu. Tham gia các hoạt động pro bono - tư vấn miễn phí cho người nghèo, các tổ chức từ thiện. Đào tạo thế hệ luật sư trẻ - chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm. Bảo vệ uy tín của nghề - không có hành vi đạo đức xấu làm tổn hại đến nghề. Quy tắc Đạo đức Nghề nghiệp Luật sư Việt Nam quy định cụ thể về các trách nhiệm này, mỗi luật sư đều có nghĩa vụ tuân thủ.
Bài viết mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác theo trường hợp cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Khi luật sư mắc lỗi gây thiệt hại cho khách hàng phải làm sao?
Luật sư có trách nhiệm bồi thường. Theo Luật Luật sư 2006, luật sư gây thiệt hại cho khách hàng do lỗi của mình phải bồi thường. Khách hàng có thể: khiếu nại đến Đoàn Luật sư nơi luật sư là thành viên - cơ quan này có thể kỷ luật luật sư; yêu cầu bồi thường trực tiếp hoặc qua công ty bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp của luật sư; khởi kiện ra toà án nếu thoả thuận không thành. Mọi luật sư hành nghề chính thức tại Việt Nam đều phải có bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp với mức bảo hiểm tối thiểu 100 triệu - 500 triệu tuỳ quy mô hãng. Tuy nhiên việc chứng minh lỗi luật sư gây thiệt hại không đơn giản - cần chứng cứ rõ ràng về sai sót nghiêm trọng.
Luật sư có thể từ chối thực hiện yêu cầu của khách hàng không?
Có và đôi khi phải từ chối. Luật sư phải từ chối khi: yêu cầu vi phạm pháp luật (làm giả chứng cứ, mua chuộc người làm chứng); yêu cầu trái đạo đức nghề nghiệp; yêu cầu gây hại cho bên thứ ba mà không có cơ sở pháp lý; chiến lược pháp lý có khả năng thất bại cao mà khách hàng vẫn ép thực hiện. Luật sư có quyền từ chối khi: vụ việc ngoài chuyên môn; có xung đột lợi ích; khách hàng không hợp tác hoặc không thanh toán đúng hạn; mất niềm tin với khách hàng. Việc từ chối phải được thông báo bằng văn bản, có lý do rõ ràng, và phải hoàn trả các tài liệu, phí dịch vụ chưa thực hiện cho khách hàng.
Luật sư có nghĩa vụ làm pro bono không?
Có nhưng không bắt buộc cứng nhắc. Quy tắc Đạo đức Nghề nghiệp Luật sư khuyến khích luật sư tham gia các hoạt động pro bono - tư vấn pháp lý miễn phí cho người nghèo, tổ chức từ thiện, người yếu thế. Tuy nhiên không có quy định cứng về số giờ pro bono tối thiểu (khác với một số nước). Đoàn Luật sư các tỉnh thường tổ chức các chương trình pro bono cho thành viên tham gia: tư vấn pháp lý miễn phí tại các phiên trợ giúp pháp lý; đại diện miễn phí cho người được hưởng trợ giúp pháp lý theo Luật Trợ giúp Pháp lý; tham gia các chương trình nhân đạo. Luật sư uy tín thường dành 5-10% thời gian cho pro bono - vừa đóng góp xã hội vừa rèn luyện chuyên môn.
Khách hàng có thể khiếu nại luật sư ở đâu nếu không hài lòng?
Có nhiều kênh. Khiếu nại đến chính hãng luật - nếu là hãng lớn, có bộ phận khách hàng (Client Service) hoặc Managing Partner xử lý các phản ánh. Khiếu nại đến Đoàn Luật sư nơi luật sư là thành viên - đây là cơ quan có thẩm quyền kỷ luật. Khiếu nại đến Liên đoàn Luật sư Việt Nam - cơ quan cấp trên của các Đoàn Luật sư. Khởi kiện ra toà án nhân dân - đòi bồi thường thiệt hại theo Luật Dân sự và Luật Luật sư. Tố cáo đến cơ quan công an - trong trường hợp có dấu hiệu lừa đảo, tham ô. Trước khi khiếu nại chính thức, nên thẳng thắn trao đổi với luật sư hoặc lãnh đạo hãng để giải quyết - nhiều vấn đề có thể giải quyết qua đối thoại trực tiếp.