Pháp luật là lĩnh vực rất rộng với nhiều chuyên ngành sâu. Không có luật sư nào giỏi tất cả các lĩnh vực, do đó việc xác định đúng chuyên ngành cần tư vấn là bước đầu tiên trong tìm dịch vụ pháp lý. Bài viết tổng hợp 12 lĩnh vực chuyên môn phổ biến nhất tại Việt Nam và đặc điểm của mỗi lĩnh vực.
1. Luật doanh nghiệp và đầu tư
Bao gồm: thành lập, tái cấu trúc doanh nghiệp; quản trị công ty; M&A; đầu tư trong nước và nước ngoài; cổ phần hoá; phá sản doanh nghiệp. Đây là lĩnh vực sôi động nhất tại Việt Nam với hàng nghìn doanh nghiệp được thành lập mỗi tháng. Khách hàng chính: doanh nghiệp, nhà đầu tư, quỹ đầu tư. Đòi hỏi luật sư phải nắm Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Đầu tư 2020, Luật Chứng khoán 2019 và các văn bản chuyên ngành theo từng ngành nghề.
2. Luật hợp đồng và thương mại
Bao gồm: soạn thảo, đàm phán, thẩm định các loại hợp đồng (mua bán, dịch vụ, hợp tác kinh doanh, đại lý, phân phối, nhượng quyền); giải quyết tranh chấp hợp đồng; tư vấn các giao dịch thương mại quốc tế. Lĩnh vực này có nhu cầu cao nhất từ doanh nghiệp các loại. Đòi hỏi luật sư có kiến thức Bộ luật Dân sự 2015, Luật Thương mại 2005, các công ước quốc tế như CISG.
3. Luật lao động và việc làm
Bao gồm: tư vấn hợp đồng lao động, nội quy lao động, thoả ước lao động tập thể; giải quyết tranh chấp lao động cá nhân và tập thể; tư vấn về xử lý kỷ luật, chấm dứt hợp đồng; tư vấn về bảo hiểm xã hội, an toàn lao động. Đây là lĩnh vực mọi doanh nghiệp đều cần. Đặc biệt phức tạp với các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cần tuân thủ đồng thời pháp luật Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế.
4. Luật đất đai và bất động sản
Bao gồm: chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế quyền sử dụng đất; tư vấn dự án bất động sản; giải quyết tranh chấp đất đai; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; thu hồi, bồi thường đất. Đây là lĩnh vực chiếm tỷ lệ lớn trong tranh chấp dân sự tại Việt Nam. Luật Đất đai 2024 với nhiều điểm mới đòi hỏi luật sư phải liên tục cập nhật.
5. Luật hình sự và tố tụng hình sự
Bao gồm: bào chữa cho bị can, bị cáo trong vụ án hình sự; bảo vệ quyền lợi nạn nhân; tư vấn về các tội phạm cụ thể (kinh tế, tham nhũng, ma tuý, an ninh mạng). Đòi hỏi luật sư có kỹ năng tranh tụng, kiến thức Bộ luật Hình sự 2015 và Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015. Đây là lĩnh vực đòi hỏi sự cẩn trọng cao do liên quan đến tự do của con người.
6. Luật hôn nhân và gia đình
Bao gồm: ly hôn, chia tài sản; quyền nuôi con; cấp dưỡng; thoả thuận tài sản trước hôn nhân; tranh chấp thừa kế; nhận con nuôi; ly hôn có yếu tố nước ngoài. Đây là lĩnh vực mang tính cá nhân, đòi hỏi luật sư có kỹ năng giao tiếp tốt và sự đồng cảm với khách hàng đang trong giai đoạn khó khăn.
7. Luật sở hữu trí tuệ
Bao gồm: đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp; quyền tác giả; chuyển giao công nghệ; giải quyết tranh chấp xâm phạm SHTT; tư vấn về bản quyền phần mềm. Lĩnh vực đang phát triển mạnh khi Việt Nam hội nhập sâu rộng và kinh tế số bùng nổ. Luật SHTT 2022 (sửa đổi) tạo nhiều cơ hội mới cho lĩnh vực này.
8. Luật thuế
Bao gồm: tư vấn tuân thủ pháp luật thuế; tối ưu hoá thuế hợp pháp; xử lý kiểm tra, thanh tra thuế; khiếu nại quyết định thuế; tư vấn thuế chuyển giá; chuyển nhượng vốn có yếu tố thuế. Đây là lĩnh vực kỹ thuật cao, đòi hỏi luật sư hiểu rõ Luật Quản lý thuế và các luật thuế chuyên ngành (thuế TNDN, TNCN, GTGT, xuất nhập khẩu). Thường được kết hợp giữa luật sư và chuyên gia thuế.
9. Luật ngân hàng và tài chính
Bao gồm: tư vấn các giao dịch ngân hàng, fintech; cấp phép tổ chức tín dụng; chứng khoán; trái phiếu doanh nghiệp; mua bán nợ; tư vấn về tiền điện tử và blockchain. Lĩnh vực có rào cản gia nhập cao do quy định nghiêm ngặt của Ngân hàng Nhà nước. Đang sôi động với sự phát triển của fintech và các sản phẩm tài chính số mới.
10. Luật xây dựng và môi trường
Bao gồm: tư vấn dự án xây dựng; tranh chấp xây dựng; giấy phép xây dựng; đánh giá tác động môi trường; tuân thủ pháp luật môi trường; xử lý vi phạm môi trường. Lĩnh vực ngày càng quan trọng khi Việt Nam siết chặt các quy định về môi trường, hướng đến phát triển bền vững và mục tiêu Net Zero 2050.
11. Luật quốc tế và xuyên biên giới
Bao gồm: tư vấn các giao dịch xuyên biên giới; trọng tài quốc tế; thi hành phán quyết nước ngoài; tư vấn các điều ước quốc tế và FTA; chuyển tiền quốc tế. Đòi hỏi luật sư phải có kiến thức về cả pháp luật Việt Nam và quốc tế, thường có chứng chỉ hành nghề tại nhiều quốc gia hoặc trình độ LLM nước ngoài.
12. Luật hành chính và công vụ
Bao gồm: khiếu nại, tố cáo; tố tụng hành chính; tư vấn về thủ tục hành chính; trách nhiệm bồi thường của nhà nước; tư vấn về thanh tra, kiểm tra. Lĩnh vực ngày càng quan trọng khi người dân và doanh nghiệp ngày càng có ý thức bảo vệ quyền lợi trước cơ quan nhà nước. Đòi hỏi luật sư có kiến thức Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo, Luật Tố tụng Hành chính.
Bài viết mang tính tham khảo, vui lòng liên hệ luật sư để được tư vấn chính xác theo trường hợp cụ thể.
Câu hỏi thường gặp
Một luật sư có thể chuyên sâu nhiều lĩnh vực không?
Có nhưng có giới hạn. Đa số luật sư có 2-3 lĩnh vực chính, không phải tất cả. Lý do: mỗi lĩnh vực có khối lượng quy định rất lớn cần cập nhật liên tục; thực tiễn xét xử và áp dụng pháp luật ở mỗi lĩnh vực khác nhau; mạng lưới đối tác (thẩm phán, công chứng viên, cơ quan chuyên môn) khác nhau. Các lĩnh vực thường đi cùng nhau: doanh nghiệp + hợp đồng + lao động; M&A + thuế + chứng khoán; đất đai + xây dựng + môi trường; hình sự + tố tụng dân sự. Khi cần dịch vụ ở lĩnh vực khác, luật sư uy tín sẽ giới thiệu đồng nghiệp chuyên môn thay vì tự nhận.
Vụ việc của tôi liên quan nhiều lĩnh vực thì làm thế nào?
Có nhiều cách. Cách 1: chọn công ty luật lớn có đội ngũ đa chuyên môn - một partner phụ trách điều phối, các chuyên gia khác tham gia khi cần. Đây là cách tối ưu nhưng chi phí cao. Cách 2: chọn một luật sư trưởng (lead lawyer) làm đầu mối, luật sư này thuê các chuyên gia bên ngoài cho từng vấn đề chuyên sâu. Cách 3: thuê nhiều luật sư cho các vấn đề khác nhau, tự mình điều phối - phù hợp với vụ việc có thể tách rời. Quan trọng nhất là tránh "rời rạc" - thông tin và chiến lược phải được điều phối tổng thể, tránh tự mâu thuẫn.
Lĩnh vực nào đang thiếu luật sư nhất tại Việt Nam?
Theo đánh giá của các tổ chức nghề nghiệp, các lĩnh vực thiếu chuyên gia: bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng (do Nghị định 13/2023 mới); fintech, blockchain, tài sản số; ESG và phát triển bền vững; AI và công nghệ mới; trọng tài quốc tế. Bên cạnh đó, vùng nông thôn và miền núi thiếu luật sư đại trà - người dân ở các vùng này khó tiếp cận dịch vụ pháp lý. Đây cũng là cơ hội cho luật sư trẻ phát triển chuyên môn và xây dựng tên tuổi. Một số trường đại học đã mở chuyên ngành mới như Luật Công nghệ thông tin, Luật Tài chính số để đáp ứng nhu cầu.
Khi nào cần luật sư chuyên ngành thay vì luật sư đa năng?
Phụ thuộc độ phức tạp và rủi ro vụ việc. Vụ việc đơn giản, giá trị nhỏ: luật sư đa năng đủ năng lực. Ví dụ: soạn hợp đồng thuê nhà thông thường, ly hôn không tranh chấp, làm di chúc đơn giản. Vụ việc phức tạp, giá trị lớn, rủi ro cao: cần luật sư chuyên ngành. Ví dụ: M&A trên 10 triệu USD; tranh chấp SHTT với đối tác quốc tế; tư vấn cấu trúc thuế phức tạp; bào chữa trong vụ án kinh tế lớn. Nguyên tắc: chi phí luật sư chuyên ngành cao hơn nhưng rủi ro sai lầm thấp hơn nhiều - phù hợp với vụ việc giá trị lớn. Tiền tiết kiệm được khi thuê luật sư phù hợp có thể nhiều hơn nhiều lần phí dịch vụ.